Kurumsal Yapay Zekâ Yetkinlik Çerçevesi

1. Amaç ve Kapsam

Bu Çerçeve Belge, Dijital Reklam Merkezi (DRM) tarafından, kurumların çalışanlarına yönelik yapay zekâ yetkinlik hedeflerini ortak bir dille tanımlayabilmeleri, eğitim ihtiyaçlarını rol bazında belirleyebilmeleri ve yapay zekâ kullanımını güvenli, hukuka uygun ve ölçülebilir biçimde yönetebilmeleri amacıyla hazırlanmıştır.

Çerçeve; özel sektör işletmelerini, teknoparklarda faaliyet gösteren şirketleri, ajansları ve yapay zekâ araçlarını iş süreçlerinde kullanan her ölçekteki kuruluşu kapsar. Belge, belirli bir yazılım veya model sağlayıcısına bağlı değildir; metin, görsel, ses ve kod üreten üretken yapay zekâ araçları ile yapay zekâ destekli otomasyon ve ajan uygulamaları için genel bir yetkinlik yapısı sunar.

Çerçeve, bir sertifikasyon şeması değildir. Kurumlar bu belgeyi kendi rol tanımlarına, risk düzeylerine ve sektörel yükümlülüklerine göre uyarlayarak kullanabilir.

2. Dayanak ve Bağlam

Çerçeve hazırlanırken aşağıdaki düzenleme ve rehberler dikkate alınmıştır:

• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (Resmî Gazete 07.04.2016, Sayı 29677) ve 7499 sayılı Kanun ile 2024 yılında yapılan değişiklikler.
• Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete 10.07.2024, Sayı 32598).
• Kişisel Verileri Koruma Kurumunun Kasım 2025'te yayımladığı "Üretken Yapay Zekâ ve Kişisel Verilerin Korunması Rehberi (15 Soruda)".
• AB Yapay Zeka Yasası olarak bilinen (AB) 2024/1689 sayılı Tüzük ve bu Tüzüğü değiştiren (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük.
• Reklam ve pazarlama ekipleri bakımından Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'nin yapay zekâ kullanımına ilişkin 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren hükümleri.

Yapay zekâ okuryazarlığı kavramı, AB Yapay Zeka Yasası ile kurumlar bakımından bir düzenleyici beklenti hâline gelmiştir. Yasa, Avrupa Birliği'nde faaliyet gösteren kuruluşların yanı sıra, belirli koşullarda Birlik dışında yerleşik olup sistemlerini Birlik pazarına sunan veya çıktıları Birlik'te kullanılan sağlayıcı ve uygulayıcılara da uygulanabilir. Bu nedenle AB ile ticari ilişkisi bulunan Türk şirketlerinin bu bağlamı izlemesi önem taşır. Konunun genel değerlendirmesi için yapay zekâ okuryazarlığı ve AB Yapay Zeka Yasası yazısına başvurulabilir.

3. Tanımlar

• Yapay zekâ sistemi: Aldığı girdilerden tahmin, içerik, öneri veya karar gibi çıktılar üreten ve farklı özerklik düzeylerinde çalışabilen makine tabanlı sistem.
• Üretken yapay zekâ: Metin, görsel, ses, video veya kod gibi yeni içerik üreten yapay zekâ sistemleri.
• Yapay zekâ okuryazarlığı: Yapay zekâ sistemlerinin bilinçli biçimde kullanılmasını ve bu sistemlerin fırsatları, riskleri ve yol açabileceği zararlar konusunda farkındalık kazanılmasını sağlayan beceri, bilgi ve anlayış.
• Yetkinlik düzeyi: Bir çalışanın yapay zekâ ile ilgili bilgi, beceri ve tutumunun bu Çerçevede tanımlanan dört basamaktan birine göre ifade edilmesi.
• İnsan denetimi: Yapay zekâ çıktısının kullanılmadan önce yetkin bir kişi tarafından doğruluk, uygunluk ve risk bakımından değerlendirilmesi.
• Yapay zekâ ajanı: Belirli bir amaç doğrultusunda birden fazla adımı, araç ve veri kaynaklarını kullanarak kısmen özerk biçimde yürüten yapay zekâ uygulaması.

4. Çerçevenin Yapısı

Çerçeve iki eksen üzerine kuruludur: yetkinlik düzeyleri ve yetkinlik alanları. Düzeyler, çalışanın yapay zekâ ile ilişkisinin derinliğini; alanlar ise bu ilişkinin hangi boyutlarda değerlendirileceğini gösterir.

Beş yetkinlik alanı şunlardır:

1. Kavramsal anlayış: Yapay zekânın nasıl çalıştığına, sınırlarına ve hata türlerine ilişkin temel bilgi.
2. Araç kullanımı ve istem tasarımı: Kurumda onaylı araçların amaca uygun kullanımı ve etkili istem (prompt) yazımı.
3. Değerlendirme ve doğrulama: Çıktıların doğruluk, tutarlılık, önyargı ve kaynak bakımından kontrol edilmesi.
4. Veri, güvenlik ve uyum: Kişisel veri, ticari sır, fikri mülkiyet ve sektörel mevzuat bakımından güvenli kullanım.
5. Süreç tasarımı ve otomasyon: Yapay zekânın iş akışlarına entegrasyonu, otomasyon ve ajan kurgusu.

Her düzeyde beş alanın tamamı değerlendirilir; ancak alt düzeylerde ilk dört alan, üst düzeylerde ise beşinci alan ağırlık kazanır.

5. Yetkinlik Düzeyleri

Düzey 1 — Farkındalık

Bu düzeydeki çalışan, yapay zekânın temel işleyişini, kurumda hangi araçların kullanımına izin verildiğini ve hangi verilerin bu araçlarla paylaşılamayacağını bilir. Üretken yapay zekânın gerçeğe aykırı ancak ikna edici çıktılar üretebileceğinin farkındadır ve kurumsal kullanım politikasına uyar.

Gözlemlenebilir göstergeler:

• Kurumun yapay zekâ kullanım politikasını okumuş ve onaylamıştır.
• Kişisel veri ve gizli bilgi içeren bir metni onaysız bir araca girmemesi gerektiğini bilir.
• Yapay zekâ çıktısını kontrol etmeden dış paydaşa iletmemesi gerektiğini bilir.

Düzey 2 — Uygulama

Bu düzeydeki çalışan, onaylı yapay zekâ araçlarını günlük işlerinde amaca uygun olarak kullanır. Yapılandırılmış istemler yazar, çıktıları kaynak ve mantık bakımından sınar, araç seçiminde görev türünü dikkate alır. Metin özetleme, taslak hazırlama, veri düzenleme ve sunum hazırlığı gibi işlerde verimlilik sağlar.

Gözlemlenebilir göstergeler:

• Görev, bağlam, biçim ve kısıt unsurlarını içeren istemler yazabilir.
• Çıktıdaki olgusal iddiaları birincil kaynaktan doğrular.
• Yapay zekâ ile hazırlanan içeriği gerektiğinde işaretler.

Düzey 3 — İleri Kullanım

Bu düzeydeki çalışan, yapay zekâyı birim düzeyinde iş süreçlerine entegre eder. Tekrarlanabilir istem şablonları ve iş akışları oluşturur, ekibine rehberlik eder, araçların risklerini değerlendirir ve kullanım kurallarının birim düzeyinde uygulanmasını sağlar. Bu düzey, kodlama bilgisi gerektirmeden yapay zekâ destekli uygulama prototipleri geliştirmeyi de kapsayabilir.

Gözlemlenebilir göstergeler:

• Birimi için belgelenmiş istem kütüphanesi ve kalite kontrol adımları oluşturur.
• Yeni bir aracın kurum içinde kullanılmadan önce veri işleme koşullarını inceletir.
• Yapay zekâ kullanımının iş sonuçlarına etkisini ölçülebilir göstergelerle izler.

Düzey 4 — Geliştirme ve Otomasyon

Bu düzeydeki çalışan, yapay zekâ modellerini programlama arayüzleri aracılığıyla kurum sistemlerine bağlar, otomasyonlar ve yapay zekâ ajanları tasarlar, yapay zekâ destekli yazılım geliştirir. Güvenlik testleri, erişim yetkileri, kayıt tutma ve insan denetimi noktalarını sistem tasarımının parçası olarak kurgular.

Gözlemlenebilir göstergeler:

• Yapay zekâ bileşeni içeren bir otomasyonu, hata ve kötü niyetli kullanım senaryolarıyla birlikte test eder.
• Kişisel verilerin işlendiği akışlarda veri minimizasyonu ve erişim kısıtlamalarını uygular.
• Sistem çıktılarının izlenebilmesi için kayıt ve sürüm yönetimi kurar.

6. Rol Bazlı Yetkinlik Matrisi

Aşağıdaki matris, tipik kurumsal roller için önerilen asgari ve hedef düzeyleri ve öncelikli yetkinlik alanlarını gösterir. Kurumlar, kendi risk profili ve iş modeline göre bu düzeyleri yükseltebilir.

İnsan kaynakları gibi çalışanlar hakkında karar süreçlerine yapay zekânın dâhil edilebildiği alanlarda, insan denetimi ve önyargı farkındalığı özel önem taşır. Pazarlama ekipleri bakımından ise yapay zekâ ile oluşturulmuş ve insandan ayırt edilemeyen dijital karakterlerin reklamlarda açıkça belirtilmesine ilişkin 2026 düzenlemesi eğitim içeriğine dâhil edilmelidir.

7. Güvenli Kullanım İlkeleri

Kurumlar, yetkinlik geliştirme faaliyetlerini aşağıdaki güvenli kullanım ilkeleriyle birlikte yürütmelidir:

• Onaylı araç ilkesi: Kurumsal veriler yalnızca veri işleme koşulları incelenmiş ve kurumca onaylanmış araçlarda kullanılır.
• Veri minimizasyonu: Yapay zekâ aracına yalnızca görevin gerektirdiği veri girilir; kişisel veriler mümkün olduğunca anonimleştirilir veya maskelenir.
• Gizlilik ilkesi: Ticari sırlar, müşteri bilgileri, sözleşme metinleri ve kaynak kodları, kurumun izin verdiği ortamlar dışında paylaşılmaz.
• İnsan denetimi: Dış paydaşa iletilen, karar etkileyen veya hukuki sonuç doğuran her çıktı yetkin bir çalışan tarafından kontrol edilir.
• Doğrulama ilkesi: Olgusal iddialar, mevzuat atıfları ve sayısal veriler birincil kaynaktan teyit edilir.
• Şeffaflık ilkesi: Yapay zekâ ile üretilmiş içerik, mevzuatın veya kurum politikasının gerektirdiği durumlarda işaretlenir.
• Fikri mülkiyete saygı: Üçüncü kişilere ait içerikler izinsiz biçimde eğitim verisi veya girdi olarak kullanılmaz; çıktıların kullanım koşulları gözetilir.
• Kayıt ilkesi: Kritik süreçlerde hangi aracın, hangi amaçla ve hangi sürümle kullanıldığı kayıt altına alınır.

8. KVKK Bakımından Değerlendirme

Yapay zekâ araçlarının kullanımı çoğu durumda kişisel veri işleme faaliyeti niteliği taşır. Bu nedenle 6698 sayılı Kanun'un genel ilkeleri, yani hukuka ve dürüstlük kurallarına uygunluk, doğruluk ve güncellik, belirli, açık ve meşru amaç, amaçla bağlantılı, sınırlı ve ölçülü olma ve gerekli süre kadar muhafaza ilkeleri yapay zekâ kullanımında da geçerlidir.

Kurumların özellikle şu hususları değerlendirmesi önerilir:

• Aydınlatma: Çalışan, müşteri veya aday verileri yapay zekâ destekli süreçlerde işleniyorsa aydınlatma metinleri bu işlemeyi kapsayacak şekilde güncellenmelidir.
• Hukuki sebep: Her işleme faaliyeti için Kanun'da öngörülen işleme şartlarından birine dayanılmalıdır. Kurumun üretken yapay zekâ rehberinde, açık rıza dışındaki bir işleme şartı mevcutken ilgili kişiden ayrıca açık rıza alınmasının aldatıcı ve hakkın suistimali niteliğinde olacağı belirtilmiştir.
• Özel nitelikli veriler: Sağlık, biyometrik veri ve benzeri özel nitelikli kişisel veriler, 2024 değişikliğiyle yeniden düzenlenen şartlar dışında işlenemez; bu verilerin genel amaçlı yapay zekâ araçlarına girilmesinden kaçınılmalıdır.
• Yurt dışına aktarım: Bulut tabanlı yapay zekâ hizmetleri çoğunlukla verinin yurt dışındaki sunuculara aktarılması sonucunu doğurur. 1 Haziran 2024'ten itibaren uygulanan yeni düzenlemeye göre aktarım; yeterlilik kararı, standart sözleşme, bağlayıcı şirket kuralları veya taahhütname gibi uygun güvencelerden birine ya da Kanun'da sayılan arızi aktarım hâllerinden birine dayanmalıdır. Standart sözleşme kullanılıyorsa imzalanmasından itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilmelidir.
• Veri güvenliği: Veri sorumlusu, kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesini ve erişilmesini önlemek için gerekli teknik ve idari tedbirleri almakla yükümlüdür; yapay zekâ sağlayıcısının veri işleyen sıfatıyla hareket ettiği durumlarda sözleşmesel güvenceler oluşturulmalıdır.

9. AB Yapay Zeka Yasası Madde 4: Okuryazarlık Bağlamı

AB Yapay Zeka Yasası 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmiştir. Yapay zekâ okuryazarlığına ilişkin 4 üncü maddenin ilk metni, sağlayıcı ve uygulayıcıların personeli ile kendi adlarına yapay zekâ sistemleriyle ilgilenen kişilerin yeterli düzeyde yapay zekâ okuryazarlığına sahip olması için mümkün olan en geniş ölçüde tedbir almasını öngörüyordu. Bu ilk metin, AB Resmî Gazetesi'nde 24 Temmuz 2026'da yayımlanan Dijital Omnibus Tüzüğü (AB) 2026/1744 ile değiştirilmiştir.

Değişiklikle 4 üncü madde yumuşatılmıştır. Kamuoyuna yansıyan değerlendirmelere göre yeni metin, sağlayıcı ve uygulayıcıların ilgili personelde yapay zekâ okuryazarlığının gelişimini desteklemeye yönelik tedbirler almasını öngörmekte ve herhangi bir bireyin belirli bir okuryazarlık düzeyine ulaşmasının güvence altına alınmasını aramamaktadır. Maddenin kesin lafzı ve uygulama kapsamı için EUR-Lex üzerinden güncel konsolide metne başvurulmalıdır. Bu nedenle DRM, yapay zekâ okuryazarlığını kesin bir sonuç yükümlülüğü olarak değil, kurumların rol ve risk temelinde uygun tedbirler almasını öngören bir iyi uygulama ve düzenleyici beklenti olarak değerlendirmektedir.

Bu değişiklik, kurumsal eğitim faaliyetlerinin önemini azaltmaz; aksine tedbirlerin rol, bağlam ve risk temelinde planlanmasını ve belgelenmesini öne çıkarır. Madde belirli bir sertifika, sınav veya asgari eğitim süresi öngörmemektedir. DRM, kurumların aşağıdaki kayıtları tutmasını önerir:

• Yapay zekâ kullanan rollerin ve kullanılan sistemlerin envanteri.
• Her rol için bu Çerçeveye göre belirlenen asgari ve hedef düzey.
• Verilen eğitimlerin içeriği, tarihi ve katılım kayıtları.
• Kullanım politikası ve politikanın çalışanlara duyurulduğuna ilişkin kayıt.
• Yıllık gözden geçirme sonuçları ve güncelleme kararları.

Dijital Omnibus Tüzüğü ile yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülüklerin takvimi de ertelenmiştir: Ek III kapsamındaki sistemler için 2 Aralık 2027, Ek I kapsamındaki ürünlere entegre sistemler için 2 Ağustos 2028 tarihleri öngörülmüştür. Takvimdeki diğer değişiklikler, DRM'nin 2026 Gündem Notu yayınında ayrıca değerlendirilmektedir.

10. Eğitim Programlarında Aranacak Nitelikler

Kurumsal yapay zekâ eğitimi seçilirken programın bu Çerçevedeki düzeylerle eşleşip eşleşmediği ve kurumun gerçek iş süreçlerine uygulanabilirliği değerlendirilmelidir. DRM, eğitim programlarında aşağıdaki niteliklerin aranmasını önerir:

1. Düzey eşlemesi: Programın hangi yetkinlik düzeyine yönelik olduğu ve hangi alanları kapsadığı açıkça tanımlanmış olmalıdır.
2. Kuruma özgü senaryolar: Uygulamalar, katılımcıların kendi iş süreçlerinden alınan örnekler üzerinden yürütülmelidir.
3. Uygulamalı yapı: Katılımcılar, eğitim süresince araçları bizzat kullanmalı ve somut çıktılar üretmelidir.
4. Güvenli kullanım ve KVKK modülü: Veri koruma, gizlilik ve doğrulama başlıkları her düzeyde yer almalıdır.
5. Ölçme ve değerlendirme: Eğitim öncesi ve sonrası yetkinlik düzeyi belirlenebilmeli, sonuçlar kuruma raporlanmalıdır.
6. Doğrulanabilir belge: Katılım veya başarı belgesi, üçüncü kişilerce doğrulanabilir bir kod veya bağlantı içermelidir.
7. Güncellik: Program içeriği araç ve mevzuat değişikliklerine göre düzenli olarak güncellenmelidir.
8. Esnek uygulama biçimi: Online, yerinde ve hibrit seçenekler, kurumun dağınık ekiplerine uygun planlama yapılmasını kolaylaştırır.

Bu niteliklere örnek teşkil eden programlardan biri, DRM akreditasyonuna sahip YazılımaOrg tarafından şirketler, kurumlar ve teknokentler için sunulmaktadır. YazılımaOrg kurumsal eğitim programları; çalışanlar için yapay zekâ araçları eğitimi, yapay zekâ ile yazılım geliştirme eğitimi ve yapay zekâ otomasyon ve ajan atölyesi olmak üzere üç programdan oluşur. Programlar online, yerinde veya hibrit olarak, kurumun kendi senaryoları üzerinden yürütülür ve doğrulama kodlu dijital sertifika ile tamamlanır. Kodlama ön bilgisi bulunmayan ve Düzey 3 ile Düzey 4 arasındaki yetkinliklere ilerlemek isteyen çalışanlar için AI Academy — Yapay Zeka ile Yazılım Geliştirme Eğitimi, dört hafta süren canlı dersler ve üç proje üzerinden uygulamalı bir yol sunar.

Kurumsal eğitim talepleri için YazılımaOrg ile omerfaruk@yazilima.org adresi veya +90 546 457 21 03 numarası üzerinden iletişime geçilebilir. Platforma ilişkin DRM değerlendirmesi YazılımaOrg akredite platform sayfasında yer almaktadır. Eğitim tekliflerinin karşılaştırılmasında kullanılabilecek puanlama yaklaşımı yapay zekâ eğitimi satın alma rehberi yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

11. Uygulama Yol Haritası

Çerçevenin kurum içinde uygulanması için aşağıdaki adımlar önerilir:

1. Envanter: Kurumda kullanılan yapay zekâ araçları, kullanan birimler ve işlenen veri türleri belirlenir.
2. Politika: Onaylı araçlar, yasaklı veri türleri, insan denetimi noktaları ve işaretleme kurallarını içeren kullanım politikası yayımlanır.
3. Düzey tespiti: Her rol için matristeki asgari ve hedef düzeyler kuruma uyarlanır; çalışanların mevcut düzeyi kısa bir değerlendirmeyle belirlenir.
4. Eğitim planı: Önce tüm çalışanlar için Düzey 1, ardından rol önceliğine göre Düzey 2 ve üzeri eğitimler planlanır.
5. Uygulama projeleri: Eğitim sonrasında her birim, ölçülebilir hedefi olan en az bir yapay zekâ kullanım senaryosunu hayata geçirir.
6. Kayıt ve raporlama: Eğitim, politika onayı ve kullanım senaryolarına ilişkin kayıtlar tek bir dosyada toplanır.
7. Yıllık gözden geçirme: Araç, mevzuat ve iş ihtiyacı değişiklikleri doğrultusunda düzeyler ve politika güncellenir.

Tüm çalışanların ilk aşamada uyacağı kullanım kuralları için kurumsal yapay zekâ kullanım politikası yazısı yol gösterici olabilir.

12. Yürürlük ve Gözden Geçirme

Bu Çerçeve Belge, DRM Yayın Kurulu tarafından kabul edilerek 16 Ekim 2026 tarihinde 1.0 sürümüyle yayımlanmış ve yayımı tarihinde yürürlüğe girmiştir. Belge, en geç on iki ayda bir gözden geçirilir. AB Yapay Zeka Yasası'nın uygulama takviminde veya okuryazarlığa ilişkin rehberlerde değişiklik olması, KVKK'nın yapay zekâya ilişkin yeni bir rehber yayımlaması ya da yapay zekâ araçlarında kurumsal kullanım risklerini esaslı biçimde değiştiren gelişmeler yaşanması hâlinde olağan dönem beklenmeksizin güncelleme yapılır.

Sıkça Sorulan Sorular

Kaynaklar

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup hukuki danışmanlık niteliği taşımaz. Mevzuat bilgileri yayım tarihinde yürürlükte olan düzenlemelere göredir; somut durumlar için bir hukuk danışmanına başvurulması önerilir. Hata veya güncelleme bildirimleri için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.