Dijital Reklam ve E-Ticaret Sözlüğü
Dijital reklam, e-ticaret mevzuatı, influencer pazarlama ve yapay zekâ alanlarında sık kullanılan 65 terimin DRM Yayın Kurulu tarafından hazırlanan tanımları.
AB Yapay Zekâ Yasası
AB Yapay Zekâ Yasası, yapay zekâ sistemlerini risk düzeylerine göre sınıflandırarak Avrupa Birliği'nde uyumlaştırılmış kurallar getiren (AB) 2024/1689 sayılı Tüzük'tür.
Tüzük 1 Ağustos 2024'te yürürlüğe girmiştir; yapay zekâ okuryazarlığı ve yasaklı uygulamalara ilişkin hükümler 2 Şubat 2025'ten, genel amaçlı yapay zekâ modellerine ilişkin yükümlülükler 2 Ağustos 2025'ten itibaren uygulanmaktadır. "Dijital Omnibus" olarak bilinen ve 24 Temmuz 2026'da Avrupa Birliği Resmî Gazetesi'nde yayımlanan (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük ile bazı hükümler değiştirilmiş, yüksek riskli yapay zekâ sistemlerine ilişkin yükümlülüklerin uygulama tarihi Ek III kapsamındaki sistemler için 2 Aralık 2027, ürünlere entegre sistemler için 2 Ağustos 2028 olarak ertelenmiştir. Tüzük, AB pazarına yapay zekâ sistemi sunan veya sistem çıktıları AB'de kullanılan Türkiye merkezli şirketleri de etkileyebilir.
İlgili: Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve AB Yapay Zekâ Yasası · 2026 Gündem Notu: Dijital Reklam ve E-Ticaret
Açık Rıza
Açık rıza, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nda belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan rıza olarak tanımlanan kişisel veri işleme şartıdır.
Açık rıza, Kanun'da sayılan veri işleme şartlarından yalnızca biridir; sözleşmenin ifası veya hukuki yükümlülüğün yerine getirilmesi gibi başka bir hukuki sebep bulunduğunda ayrıca açık rıza alınması gerekmeyebilir. Tanımın üç unsuru, rızanın belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve özgür iradeyle açıklanmasıdır. Dijital ortamda açık rıza en çok zorunlu olmayan çerezler ile kişiselleştirilmiş reklam uygulamalarında gündeme gelir; ticari elektronik ileti onayı ise 6563 sayılı Kanun kapsamında ayrıca düzenlenmiştir.
İlgili: Dijital Reklamda KVKK ve Çerez Politikası · E-Ticaret Sitesinde Bulunması Gereken Yasal Metinler
Aracı Hizmet Sağlayıcı
Aracı hizmet sağlayıcı, 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'da başkalarına ait iktisadi ve ticari faaliyetlerin yapılmasına elektronik ticaret ortamını sağlayan gerçek ve tüzel kişi olarak tanımlanır.
Satıcılar ile tüketiciler arasında sözleşme kurulmasına aracılık eden pazar yeri işletmecileri bu kapsamda yer alır; 6563 sayılı Kanun bu işletmeler için ayrıca "elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı" tanımına yer verir. 6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi uyarınca aracı hizmet sağlayıcılar, aracılık ettikleri mesafeli sözleşmelerde ön bilgilendirmenin yapılmasından, teyidinden ve ispatından satıcı veya sağlayıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur. Bu sorumluluk, pazar yerinde satış yapan işletmenin kendi bilgilendirme yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
Aydınlatma Metni
Aydınlatma metni, veri sorumlusunun 6698 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca kişisel verilerin elde edilmesi sırasında ilgili kişilere sunduğu bilgilendirme metnidir.
Metinde veri sorumlusunun ve varsa temsilcisinin kimliği, kişisel verilerin hangi amaçla işleneceği, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği, veri toplamanın yöntemi ve hukuki sebebi ile ilgili kişinin Kanun'un 11. maddesinde sayılan hakları yer alır. Aydınlatma yükümlülüğü, açık rıza alınıp alınmadığına bakılmaksızın her veri işleme faaliyetinde yerine getirilir. E-ticaret sitelerinde aydınlatma metninin hesap oluşturma, sipariş, bülten aboneliği ve çerez kullanımı gibi veri toplama noktalarında erişilebilir biçimde sunulması ve açık rıza beyanından ayrı düzenlenmesi önem taşır.
İlgili: E-Ticaret Sitesinde Bulunması Gereken Yasal Metinler · Dijital Reklamda KVKK ve Çerez Politikası
Birinci Taraf Veri
Birinci taraf veri, bir işletmenin kendi internet sitesi, mobil uygulaması, mağazası veya müşteri ilişkileri sistemleri aracılığıyla doğrudan topladığı veridir.
Sipariş geçmişi, bülten abonelikleri, site içi davranış verileri ve müşteri hizmetleri kayıtları bu kapsamda yer alır. Üçüncü taraf çerezlere yönelik tarayıcı kısıtlamaları nedeniyle birinci taraf veri, ölçümleme ve kişiselleştirme stratejilerinde önem kazanmaktadır. Birinci taraf verinin işlenmesi de 6698 sayılı Kanun kapsamındaki aydınlatma, hukuki sebep ve veri güvenliği yükümlülüklerine tabidir.
Brief
Brief, bir marka işbirliğinde kampanyanın amacını, hedef kitlesini, temel mesajlarını, içerik biçimlerini, takvimini ve teslim koşullarını tanımlayan yönlendirme belgesidir.
İyi hazırlanmış bir brief; yayın kanalları, içerik sayısı, onay süreci, performans göstergeleri ve bütçe gibi konularda tarafların beklentilerini önceden netleştirir. İçeriğin reklam olduğunun belirtilmesine ilişkin etiketleme kuralları ve kullanılmaması gereken iddialar da brief içinde yer almalıdır. Brief işbirliği sözleşmesinin yerine geçmez; sözleşmedeki ücret, kullanım hakkı ve sorumluluk hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Büyük Dil Modeli (LLM)
Büyük dil modeli, çok geniş metin verileri üzerinde eğitilerek doğal dilde metin anlayabilen ve üretebilen yapay sinir ağı tabanlı modeldir.
Günümüzdeki büyük dil modellerinin çoğu dönüştürücü (transformer) mimarisine dayanır ve bir metinde sonraki birimi (token) olasılıksal olarak tahmin etme ilkesiyle çalışır. Metin özetleme, çeviri, soru yanıtlama, kod yazma ve içerik üretimi gibi çok çeşitli görevlerde kullanılır. Ürettikleri yanıtlar olasılıksal nitelikte olduğundan, özellikle hukuki, mali ve sağlıkla ilgili içeriklerde insan denetimi ve kaynak doğrulaması gereklidir.
Cayma Hakkı
Cayma hakkı, tüketicinin mesafeli sözleşmeden 14 gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin dönebilmesini sağlayan haktır.
Hak, 6502 sayılı Kanun'un 48. maddesi ve Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir; süre mal satışında malın teslim alındığı günden, hizmet sunumunda sözleşmenin kurulduğu günden itibaren başlar. Tüketici cayma hakkı konusunda gerektiği şekilde bilgilendirilmezse 14 günlük süreyle bağlı değildir; ancak bu süre her hâlükârda cayma süresinin bittiği tarihten itibaren bir yıl sonra sona erer. Tüketici malı cayma bildiriminden itibaren 14 gün içinde geri gönderir; satıcı ise tahsil ettiği bedeli, malın ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıya teslim edildiği tarihten itibaren 14 gün içinde iade eder; ön bilgilendirmede belirtilen taşıyıcıyla yapılan iadelerde iade masrafı tüketiciye yüklenemez. Kişiye özel üretilen mallar, çabuk bozulabilen ürünler ve ambalajı açılmış hijyen ürünleri gibi istisnalar bulunmakla birlikte, telefon, tablet ve bilgisayar gibi ürünlere ilişkin cayma kısıtlaması 1 Ocak 2026 itibarıyla kaldırılmıştır.
İlgili: Mesafeli Satışta Cayma Hakkı
CPA (Edinim Başına Maliyet)
CPA, bir reklam kampanyasında satış, kayıt veya form doldurma gibi tanımlı bir eylemin gerçekleşmesi başına ödenen ortalama maliyeti ifade eden ölçüttür.
Toplam reklam harcamasının, kampanya kapsamında elde edilen dönüşüm sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Kısaltma, İngilizce "cost per acquisition" veya "cost per action" ifadelerinden gelir; hangi eylemin dönüşüm sayılacağı kampanya başında açıkça tanımlanmalıdır. CPA değerlendirilirken kullanılan ilişkilendirme modeli ve dönüşümün işletmeye sağladığı gelir birlikte dikkate alınmalıdır.
CPC (Tıklama Başına Maliyet)
CPC, bir reklamın aldığı her tıklama için ödenen ortalama tutarı ifade eden maliyet ölçütüdür.
Toplam reklam harcamasının toplam tıklama sayısına bölünmesiyle hesaplanır ve özellikle arama ağı reklamlarında yaygın olarak kullanılan bir fiyatlandırma modelidir. Kısaltma İngilizce "cost per click" ifadesinden gelir. Düşük CPC tek başına kampanya başarısını göstermez; tıklamaların dönüşüme katkısı ve geçersiz trafik oranı birlikte değerlendirilmelidir.
CPM (Bin Gösterim Başına Maliyet)
CPM, bir reklamın bin kez gösterilmesi için ödenen maliyeti ifade eden ölçüttür.
Toplam reklam harcamasının gösterim sayısına bölünüp bin ile çarpılmasıyla hesaplanır; kısaltmadaki "M" harfi, Latincede bin anlamına gelen "mille" sözcüğünden gelir. Marka bilinirliği odaklı görüntülü, video ve sosyal medya kampanyalarında yaygın bir fiyatlandırma modelidir. Gösterimlerin görüntülenebilirlik (viewability) koşullarını karşılayıp karşılamadığı, CPM'in yorumlanmasında önem taşır.
CTR (Tıklama Oranı)
CTR, bir reklamın veya bağlantının aldığı tıklama sayısının gösterim sayısına oranıdır.
Tıklama sayısının gösterim sayısına bölünüp yüz ile çarpılmasıyla yüzde olarak ifade edilir; kısaltma İngilizce "click-through rate" ifadesinden gelir. Reklam metninin, görselin ve hedeflemenin kitleyle uyumunu gösteren temel göstergelerden biridir. Ortalama CTR değerleri sektöre, reklam biçimine ve platforma göre önemli ölçüde değiştiğinden karşılaştırmaların benzer kampanyalar arasında yapılması gerekir.
Çerez
Çerez, bir internet sitesi ziyaret edildiğinde kullanıcının tarayıcısına kaydedilen ve oturumu sürdürme, tercihleri hatırlama, ölçümleme veya reklam gibi amaçlarla kullanılan küçük veri dosyasıdır.
Ziyaret edilen sitenin kendisi tarafından yerleştirilen çerezler birinci taraf, farklı bir alan adına ait hizmetler tarafından yerleştirilenler üçüncü taraf çerez olarak adlandırılır; üçüncü taraf çerezler siteler arası izleme ve reklam hedeflemesinde kullanılır ve bazı tarayıcılarda varsayılan olarak kısıtlanır. Kişisel veri işlenmesine yol açan çerez kullanımı 6698 sayılı Kanun kapsamındadır ve Kişisel Verileri Koruma Kurumu bu konuda 2022 yılında Çerez Uygulamaları Hakkında Rehber yayımlamıştır. Zorunlu çerezler ile analitik, işlevsel ve reklam amaçlı çerezlerin amaçlarına göre sınıflandırılarak hukuki sebep bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir.
Çerez Yönetim Paneli
Çerez yönetim paneli, internet sitesi ziyaretçilerinin çerez türleri hakkında bilgilendirildiği ve zorunlu olmayan çerezlere ilişkin tercihlerini verebildiği ve değiştirebildiği arayüzdür.
Uygulamada "çerez bandı" veya "onay yönetim platformu" (consent management platform, CMP) olarak da anılır. Panelde çerezlerin amaçlarına göre gruplandırılması, kabul ve reddetme seçeneklerinin benzer kolaylıkta sunulması ve tercih verilmeden zorunlu olmayan çerezlerin çalıştırılmaması, rızanın özgür iradeye dayanması açısından önem taşır. Verilen tercihlerin kayıt altına alınması ve ziyaretçinin kararını sonradan değiştirebilmesi de panelin temel işlevleri arasındadır.
Dava Şartı Arabuluculuk
Dava şartı arabuluculuk, tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasını zorunlu kılan usuldür.
Kural, 6502 sayılı Kanun'un 73/A maddesinde düzenlenmiştir; tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ve hakem heyeti kararlarına yapılan itirazlar bu zorunluluğun dışındadır. Hangi yolun izleneceği, uyuşmazlığın değerinin her yıl güncellenen hakem heyeti parasal sınırının altında veya üstünde kalmasına göre belirlenir. 1 Ocak 2026 itibarıyla ön bilgilendirme ve sözleşmelerin uyuşmazlık çözümüne ilişkin bölümlerinde tüketici hakem heyeti bilgisinin yanında dava şartı arabuluculuk bilgisine de yer verilmesi aranmaktadır.
İlgili: Ön Bilgilendirme Formu Nasıl Hazırlanır? · 2026 Gündem Notu: Dijital Reklam ve E-Ticaret
Dijital Akreditasyon
Dijital akreditasyon, dijital platformların önceden belirlenmiş ölçütler çerçevesinde değerlendirilerek bu ölçütleri karşıladıklarının akreditasyonu veren kuruluş tarafından belgelendirilmesidir.
DRM, dijital reklam, e-ticaret, içerik üreticiliği ve yapay zekâ alanlarında faaliyet gösteren ve ölçütlerini karşılayan dijital platformları akredite eder. Değerlendirmede uygulanan ölçütler ve usul, DRM'nin Akreditasyon Programı Ölçütleri ve Değerlendirme Usulü yayınında açıklanır. Akreditasyon, platformun belirli ölçütlere göre değerlendirildiğini gösterir; yasal izin, ruhsat veya mevzuata uygunluk beyanı yerine geçmez.
İlgili: Akreditasyon Programı Ölçütleri ve Değerlendirme Usulü
Dönüşüm Oranı
Dönüşüm oranı, bir siteyi ziyaret eden veya bir reklamı tıklayan kullanıcılardan satın alma, kayıt veya form doldurma gibi hedeflenen eylemi gerçekleştirenlerin yüzdesidir.
Dönüşüm sayısının ilgili ziyaret, oturum veya tıklama sayısına bölünüp yüz ile çarpılmasıyla hesaplanır; paydanın ne olduğu raporlarda açıkça belirtilmelidir. Oran; teklifin, açılış sayfasının, ödeme akışının ve trafiğin niteliğinin birlikte bir göstergesidir. E-ticarette sipariş akışındaki yasal bilgilendirme adımlarının açık ve anlaşılır tasarlanması, hem mevzuata uyum hem de kullanıcı deneyimi açısından önem taşır.
E-E-A-T
E-E-A-T, Google'ın arama kalitesi değerlendirme yönergelerinde içerik kalitesini nitelendirmek için kullanılan Deneyim (Experience), Uzmanlık (Expertise), Otorite (Authoritativeness) ve Güvenilirlik (Trustworthiness) kavramlarının kısaltmasıdır.
Kavram, Google'ın Arama Kalitesi Değerlendirici Yönergeleri'nde (Search Quality Rater Guidelines) yer alır ve güvenilirlik bu dört unsurun merkezinde konumlandırılır. E-E-A-T doğrudan ölçülen tek bir sıralama sinyali değil, yüksek kaliteli içeriğin nitelendirilmesinde kullanılan bir değerlendirme çerçevesidir. Yazar ve kurum bilgisinin açıkça belirtilmesi, kaynak gösterilmesi ve içeriğin güncel tutulması bu çerçeveyle uyumlu uygulamalardır.
Elektronik Ticaret Pazar Yeri
Elektronik ticaret pazar yeri, 6563 sayılı Kanun'da elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcının aracılık hizmetlerini sunduğu elektronik ticaret ortamı olarak tanımlanır.
Tanım, 6563 sayılı Kanun'a 2022 yılında 7416 sayılı Kanun ile eklenmiştir. Pazar yerlerinde birden çok elektronik ticaret hizmet sağlayıcı, kendi mal veya hizmetleri için aynı platform üzerinden sözleşme yapar ya da sipariş alır. Pazar yerinde satış yapan işletmenin ön bilgilendirme ve sözleşme yükümlülükleri devam eder; aracı hizmet sağlayıcı da mevzuatta belirtilen konularda satıcı ile birlikte sorumluluk taşır.
Erişim (Reach)
Erişim, bir içeriği veya reklamı belirli bir dönemde en az bir kez gören tekil kullanıcı sayısıdır.
Erişim tekil kişileri sayarken gösterim aynı kişiye yapılan tekrar sunumları da içerir; bu nedenle gösterim sayısı erişimden düşük olamaz. Gösterim sayısının erişime bölünmesiyle elde edilen sıklık (frequency), kitlenin içeriği ortalama kaç kez gördüğünü gösterir. Influencer işbirliklerinde erişim verilerinin, platformların kendi analiz araçlarından alınan raporlarla doğrulanması önerilir.
ETBİS (Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi)
ETBİS, elektronik ticaret hizmet sağlayıcıların ve elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların kayıt altına alınması ve elektronik ticaret verilerinin toplanması amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından oluşturulan bilgi sistemidir.
Sistemin tanımı 6563 sayılı Kanun'un 2. maddesinde yer alır; Kanun kapsamındaki kayıt ve bildirimler bu sistem üzerinden yapılır. Kanun kapsamındaki elektronik ticaret hizmet sağlayıcılar ve aracı hizmet sağlayıcılar için ETBİS kaydı ve bildirimi bir yükümlülüktür; kapsam ve usul ikincil düzenlemelerle belirlenir. ETBİS verileri, Kanun'da öngörülen bazı parasal eşiklerin her yıl belirlenmesinde de kullanılır.
İlgili: E-Ticaret Sitesinde Bulunması Gereken Yasal Metinler
Etkileşim Oranı
Etkileşim oranı, bir içeriğin aldığı beğeni, yorum, paylaşım ve kaydetme gibi etkileşimlerin takipçi, erişim veya gösterim sayısına oranıdır.
Oran, toplam etkileşim sayısının seçilen paydaya bölünüp yüz ile çarpılmasıyla hesaplanır; paydanın takipçi mi erişim mi olduğu sonucu belirgin biçimde değiştirdiğinden raporlarda yöntemin belirtilmesi gerekir. Influencer seçiminde takipçi sayısını tamamlayan bir kalite göstergesi olarak kullanılır. Satın alınmış takipçi veya etkileşimler oranı yanıltıcı hâle getirebileceğinden hesap kalitesinin ayrıca incelenmesi önerilir.
Genel Amaçlı Yapay Zekâ Modeli
Genel amaçlı yapay zekâ modeli, AB Yapay Zekâ Yasası'nda büyük miktarda veriyle eğitilen, önemli ölçüde genellik gösteren ve çok çeşitli farklı görevleri yetkin biçimde yerine getirebilen model olarak tanımlanır.
Bu modeller farklı uygulama ve sistemlere entegre edilebildiğinden yapay zekâ değer zincirinin temelini oluşturur; büyük dil modelleri bu kategorinin en bilinen örnekleridir. Tüzük kapsamında genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcılarına yönelik yükümlülükler 2 Ağustos 2025'ten itibaren uygulanmakta olup teknik dokümantasyon ve telif hukukuna uyum politikası gibi konuları kapsar. Sistemik risk taşıdığı değerlendirilen modeller için ayrıca model değerlendirmesi ve risk azaltma yükümlülükleri öngörülmüştür.
GEO (Üretken Motor Optimizasyonu)
GEO, içeriklerin üretken yapay zekâ tabanlı arama ve yanıt motorlarının oluşturduğu yanıtlarda doğru biçimde anlaşılması, kaynak olarak gösterilmesi ve alıntılanması için yürütülen optimizasyon çalışmalarıdır.
Kısaltma İngilizce "generative engine optimization" ifadesinden gelir ve arama motoru optimizasyonunun (SEO) tamamlayıcısı olarak ele alınır. Kendi başına anlamlı kısa tanımlar, soru-yanıt yapısı, tablolar, güncel ve kaynaklı bilgiler ile yapılandırılmış veri, içeriğin bu motorlar tarafından işlenmesini kolaylaştırdığı kabul edilen başlıca unsurlardır. Yazar ve kurum bilgisinin açıkça belirtilmesi gibi E-E-A-T ile uyumlu uygulamalar, içeriğin güvenilir kaynak olarak değerlendirilmesine katkı sağlar.
Gösterim (Impression)
Gösterim, bir reklamın veya içeriğin kullanıcının ekranında bir kez sunulmasını ifade eden ölçüm birimidir.
Aynı kullanıcıya birden çok kez sunulan içerik her seferinde ayrı bir gösterim olarak sayılır; bu nedenle gösterim sayısı erişimden farklıdır. Platformlar gösterimi farklı yöntemlerle sayabildiğinden, reklamın ekranda belirli koşullarla görünür olup olmadığını ifade eden görüntülenebilirlik ölçümü ayrıca değerlendirilir. Gösterim, CPM fiyatlandırmasının ve tıklama oranı hesaplamasının temelini oluşturur.
Haksız Ticari Uygulama
Haksız ticari uygulama, mesleki özenin gereklerine uymayan ve ulaştığı ortalama tüketicinin mal veya hizmete ilişkin ekonomik davranışını önemli ölçüde bozan ya da bozma ihtimali bulunan ticari uygulamadır.
Kavram 6502 sayılı Kanun'un 62. maddesinde düzenlenmiştir; özellikle aldatıcı veya saldırgan nitelikteki uygulamalar ile Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ekinde sayılan uygulamalar bu kapsamda kabul edilir. Tüketiciye yönelik haksız ticari uygulamalar yasaktır ve uygulamanın haksız olmadığını ispat yükü, uygulamada bulunan tarafa aittir. Dijital ortamda yanıltıcı fiyat veya indirim bilgileri ile ticari niteliği gizlenen içerikler, bu açıdan değerlendirilebilecek uygulamalar arasındadır.
Halüsinasyon
Halüsinasyon, bir yapay zekâ modelinin gerçeğe aykırı, kaynağı bulunmayan veya bağlamla tutarsız bilgiyi akıcı ve kendinden emin bir dille üretmesidir.
Büyük dil modelleri olasılıksal tahmine dayandığından var olmayan kaynaklar, yanlış tarih ve rakamlar veya gerçeğe aykırı mevzuat atıfları üretebilir. Geri getirme destekli üretim (RAG), kaynak gösterimi, açık talimatlar ve insan denetimi bu riski azaltmak için kullanılan yöntemlerdir. Hukuki, mali ve kurumsal metinlerde yapay zekâ çıktılarının yayımlanmadan önce birincil kaynaklardan doğrulanması gerekir.
Hedefli Reklamcılık
Hedefli reklamcılık, tüketicilerin çevrimiçi davranışları, geçmiş tercih kayıtları, konum bilgileri, demografik verileri veya benzeri kişisel verileri analiz edilerek belirli kişi veya gruplara özel reklam içeriği sunulmasıdır.
Kavram, 1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ne eklenen 25/A maddesinde tanımlanmıştır. Düzenlemeye göre satıcı, sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcılar tarafından yapılan hedefli reklamcılık, reklamın hangi kriterlerle gösterildiğine ve bu kriterlerin nasıl değiştirilebileceğine ilişkin doğrudan ve kolay erişilebilir bilgi sunulması koşuluyla gerçekleştirilebilir. Tüketicinin çocuk olduğunun bilindiği veya makul olarak bilinmesinin beklendiği durumlarda kişisel verilere dayalı profilleme yöntemleriyle hedefli reklam yapılamaz.
İlgili: 2026 Gündem Notu: Dijital Reklam ve E-Ticaret · Dijital Reklamda KVKK ve Çerez Politikası
Influencer Pazarlaması
Influencer pazarlaması, markaların ürün veya hizmetlerini sosyal medya etkileyicilerinin içerikleri ve kitleleri aracılığıyla tanıttığı pazarlama iletişimi yöntemidir.
İşbirlikleri ücretli paylaşım, ürün gönderimi, satış ortaklığı, etkinlik katılımı veya uzun dönemli marka elçiliği gibi farklı modellerle yürütülebilir. Türkiye'de sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan reklamların açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir olması, Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği ile zorunlu tutulmuştur. Sürdürülebilir bir program; doğru etkileyici seçimi, açık bir brief, yazılı sözleşme ve ölçülebilir hedefler üzerine kurulur.
İlgili: Influencer Pazarlama Nedir?
Influencer Pazaryeri
Influencer pazaryeri, içerik üreticileri ile markaları tek bir dijital platformda buluşturan ve teklif, sözleşme, içerik teslimi ve onay süreçlerinin yönetilmesini sağlayan işbirliği platformudur.
Bu platformlarda üreticiler profil ve kanal bilgilerini sunar; markalar ise kampanya ilanı yayımlayarak veya doğrudan teklif göndererek işbirliği başlatır. Hesap doğrulaması, kayıt altına alınan yazışmalar ve standart sözleşme akışları, dağınık iletişim kanallarına kıyasla işbirliği süreçlerinin izlenebilirliğini artırır. Türkiye'de faaliyet gösteren Birlesio, teklif kabul edildiğinde otomatik sözleşme oluşturan ve yalnızca doğrulanmış markaların üreticilere yazabildiği bir işbirliği pazaryeri örneğidir.
İlişkilendirme (Attribution)
İlişkilendirme, bir dönüşümün gerçekleşmesinde kullanıcının etkileşimde bulunduğu reklam, kanal ve temas noktalarının payını belirleme yöntemidir.
Son tıklama, ilk tıklama, doğrusal, zamana bağlı azalma ve veriye dayalı modeller yaygın ilişkilendirme yaklaşımlarıdır. Seçilen model, kanalların performansının nasıl raporlandığını ve bütçenin nasıl dağıtıldığını doğrudan etkiler. Çerez kısıtlamaları ve cihazlar arası kullanıcı yolculukları ilişkilendirmenin kesinliğini sınırladığından, model varsayımlarının raporlarda açıkça belirtilmesi önerilir.
İYS (İleti Yönetim Sistemi)
İYS, ticari elektronik ileti onaylarının ve ret bildirimlerinin kayıt altına alındığı, alıcıların bu tercihlerini tek noktadan yönetebildiği ulusal sistemdir.
Sistem, Ticari İletişim ve Ticari Elektronik İletiler Hakkında Yönetmelik çerçevesinde hayata geçirilmiştir. Kısa mesaj, elektronik posta veya arama yoluyla ticari elektronik ileti gönderen hizmet sağlayıcılar, kapsamlarına göre İYS'ye kayıt olmak ve onaylarını sisteme aktarmakla yükümlüdür. Alıcılar İYS üzerinden verdikleri onayları görüntüleyebilir ve ret hakkını kullanabilir.
Kalıcı Veri Saklayıcısı
Kalıcı veri saklayıcısı, tüketicinin gönderdiği veya kendisine gönderilen bilgiyi makul bir süre incelemesine elverecek şekilde kaydetmesini, değiştirilmeden kopyalamasını ve bu bilgiye aynen ulaşmasını sağlayan araç veya ortamdır.
6502 sayılı Kanun'un 3. maddesinde kısa mesaj, elektronik posta, internet, disk, CD, DVD ve hafıza kartı bu araçlara örnek olarak sayılmıştır. Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği uyarınca mesafeli sözleşme ve ön bilgilendirme bilgileri tüketiciye kalıcı veri saklayıcısı ile iletilir. Uygulamada belgelerin sipariş sonrasında elektronik posta ile ve değiştirilemez bir dosya biçiminde iletilmesi sık başvurulan bir yöntemdir.
İlgili: Mesafeli Satış Sözleşmesi Nedir? · E-Ticarette Tüketici Bilgilendirme Standartları
Kullanım Hakkı (İçerik Lisansı)
Kullanım hakkı, bir içerik üreticisinin ürettiği içeriğin marka tarafından hangi mecralarda, ne süreyle ve hangi amaçlarla kullanılabileceğini belirleyen lisans veya devir düzenlemesidir.
5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca eser sahibi, mali haklarını süre, yer ve içerik bakımından sınırlı veya sınırsız olarak devredebilir ya da yalnızca kullanma yetkisini lisans yoluyla başkasına bırakabilir. Kanun'un 52. maddesi, mali haklara ilişkin sözleşmelerin yazılı olmasını ve konu olan hakların ayrı ayrı gösterilmesini şart koşar. Eser niteliği taşıyan influencer içeriklerinin reklamlarda kullanılması, markanın kendi hesaplarında yeniden paylaşılması veya düzenlenmesi gibi kullanım biçimleri sözleşmede açıkça belirtilmeli ve ücretlendirmede dikkate alınmalıdır.
İlgili: Influencer İşbirliği Sözleşmesi
KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)
KVKK, kişisel verilerin işlenmesinde başta özel hayatın gizliliği olmak üzere kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumayı amaçlayan 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun yaygın kısaltmasıdır.
Kanun 7 Nisan 2016 tarihli ve 29677 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır; kısaltma, Kanun'un uygulanmasından sorumlu Kişisel Verileri Koruma Kurumu için de kullanılır. Kanun; veri sorumlusunun aydınlatma yükümlülüğünü, açık rıza dâhil veri işleme şartlarını, ilgili kişinin haklarını ve veri güvenliğine ilişkin yükümlülükleri düzenler. 7499 sayılı Kanun ile özel nitelikli kişisel verilerin işlenmesi ve yurt dışına aktarım hükümleri değiştirilmiş, değişiklikler 1 Haziran 2024'te yürürlüğe girmiştir.
Marka Güvenliği
Marka güvenliği, bir markanın reklamlarının itibarına zarar verebilecek nitelikteki içeriklerin yanında veya içinde yayımlanmasını önlemeye yönelik uygulamalar bütünüdür.
Şiddet, nefret söylemi, yanıltıcı bilgi veya hukuka aykırı içerik barındıran sayfa ve kanallar, marka güvenliği açısından risk oluşturan ortamlara örnektir. Hariç tutma listeleri, içerik kategorisi filtreleri ve üçüncü taraf doğrulama araçları bu riskin yönetiminde kullanılır. Marka güvenliği, her markanın kendi değerlerine göre kabul edilebilir ortamları tanımladığı "marka uygunluğu" (brand suitability) kavramıyla birlikte ele alınır.
Marka İşbirliği
Marka işbirliği, bir markanın ürün veya hizmetinin tanıtımı için bir içerik üreticisiyle ücret, ürün veya başka bir menfaat karşılığında kurduğu ticari ilişkidir.
Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ne göre reklam verenden maddi kazanç ya da ücretsiz veya indirimli mal veya hizmet sağlanması gibi durumlarda paylaşımın reklam olduğu açıkça belirtilmelidir. Taraflar; içerik sayısı, yayın takvimi, onay süreci, ücret, kullanım hakkı ve etiketleme sorumluluklarını yazılı bir sözleşmeyle belirlemelidir. Teklif, sözleşme, brief ve içerik onayı adımları, içerik üreticilerini doğrulanmış markalarla buluşturan Birlesio gibi işbirliği pazaryerleri üzerinden tek panelde yürütülebilir.
İlgili: İçerik Üreticileri İçin Marka İşbirliği Rehberi · Influencer İşbirliği Sözleşmesi
MERSİS (Merkezi Sicil Kayıt Sistemi)
MERSİS, ticaret sicili işlemlerinin elektronik ortamda yürütüldüğü ve işletmelere MERSİS numarası adı verilen tekil kimlik numarasının tahsis edildiği Ticaret Bakanlığı sistemidir.
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin ön bilgilendirmeye ilişkin 5. maddesi, satıcı veya sağlayıcı ile aracı hizmet sağlayıcının adı veya unvanı ile MERSİS numarası veya vergi kimlik numarasının tüketiciye bildirilmesini öngörür. Bu nedenle MERSİS numarası, e-ticaret sitelerinde satıcının tanıtıcı bilgileri arasında ve ön bilgilendirme formunda yer alan temel kimlik bilgilerindendir. Yönetmelik, MERSİS numarası ile vergi kimlik numarasını seçimlik olarak düzenlemiştir.
İlgili: Ön Bilgilendirme Formu Nedir?
Mesafeli Sözleşme
Mesafeli sözleşme, satıcı veya sağlayıcı ile tüketicinin eş zamanlı fiziksel varlığı olmaksızın, uzaktan iletişim araçları kullanılarak kurulan sözleşmedir.
Tanım, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 48. maddesinde yer alır; e-ticaret siteleri, mobil uygulamalar, telefon ve sosyal medya üzerinden kurulan satış ilişkileri bu kapsamda değerlendirilebilir. Sözleşme kurulmadan önce tüketicinin ön bilgilendirme yoluyla bilgilendirilmesi zorunludur ve bilgilendirmenin ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir. Uygulamada "mesafeli satış sözleşmesi" olarak adlandırılan metnin satış modeline uygun hazırlanması gerekir; BelgeBİS'in mesafeli satış sözleşmesi oluşturma aracı, bu belgenin işletme ve satış modeli bilgilerine göre hazırlanmasına yönelik bir otomasyon sunar.
İlgili: Mesafeli Satış Sözleşmesi Nedir? · E-Ticaret Sitelerinde Mesafeli Satış Sözleşmesi Zorunlu mu?
Mikro Influencer
Mikro influencer, belirli bir konu veya topluluk etrafında toplanmış ve büyük ölçekli hesaplara göre daha sınırlı bir takipçi kitlesine sahip sosyal medya etkileyicisidir.
Mikro ve nano gibi sınıflandırmalar için sektörde tek ve bağlayıcı bir takipçi eşiği bulunmamakta, platformlar ve ajanslar farklı aralıklar kullanmaktadır. Mikro influencer'lar, niş kitlelere ulaşmak ve güvene dayalı tavsiye etkisinden yararlanmak isteyen markaların tercih ettiği işbirliği ortaklarındandır. Takipçi sayısı ne olursa olsun, ticari ilişki bulunan paylaşımlarda içeriğin reklam olduğunun açıkça belirtilmesi zorunludur.
İlgili: Mikro Influencer ile Çalışmak
Nano Influencer
Nano influencer, görece küçük ancak kişisel bağları güçlü bir takipçi kitlesine sahip olan ve etkileyici sınıflandırmalarının en küçük ölçeğinde yer alan sosyal medya kullanıcısıdır.
Nano influencer'lar çoğunlukla yerel topluluklara, belirli bir hobiye veya mesleki çevreye hitap eder ve içerikleri tanıdık tavsiyesine yakın bir etki yaratabilir. Takipçi eşikleri sektörde farklı tanımlandığından sınıflandırma, işbirliği kararında tek başına belirleyici olmamalıdır. Ücretsiz ürün gönderimi karşılığında yapılan paylaşımlarda da içeriğin reklam olduğunun belirtilmesi gerektiğinden etiketleme kuralları nano ölçekte de geçerlidir.
İlgili: Mikro Influencer ile Çalışmak
Native Reklam
Native reklam, yayımlandığı mecradaki içeriklerin biçimine ve kullanıcı deneyimine uyumlu olarak tasarlanan reklam türüdür.
Haber sitelerindeki önerilen içerik alanları, sosyal medya akışlarındaki sponsorlu gönderiler ve sponsorlu makaleler bu türün örnekleridir. 6502 sayılı Kanun'un 61. maddesi uyarınca reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda tanıtıcı biçimde yer verilen marka ve ürünler örtülü reklam sayılır ve yasaktır. Bu nedenle native reklamlarda içeriğin reklam olduğunu gösteren açık ve kolayca fark edilebilir bir ibarenin kullanılması temel bir şeffaflık gereğidir.
Ön Bilgilendirme Formu
Ön bilgilendirme formu, tüketicinin mesafeli sözleşmeyi kurmadan önce satıcı, mal veya hizmet, toplam fiyat, teslimat, cayma hakkı ve uyuşmazlık çözümü gibi konularda bilgilendirildiği belgedir.
Formun içeriği Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 5. maddesinde belirlenmiştir ve bilgiler tüketiciye kalıcı veri saklayıcısı ile iletilir. 1 Ocak 2026 itibarıyla fiziksel ürün satışlarında iade için kullanılacak taşıyıcının belirtilmesi ve uyuşmazlık çözümü bölümünde tüketici hakem heyeti yanında dava şartı arabuluculuk bilgisine yer verilmesi aranmaktadır. Satış modeline göre farklılaşan bu belge, DRM akreditasyonuna sahip BelgeBİS gibi otomasyon araçlarıyla mesafeli satış sözleşmesiyle birlikte hazırlanabilir; söz konusu araç hukuki danışmanlık hizmeti niteliğinde değildir.
İlgili: Ön Bilgilendirme Formu Nedir? · Ön Bilgilendirme Formu Nasıl Hazırlanır?
Ön Bilgilendirmenin Teyidi
Ön bilgilendirmenin teyidi, tüketicinin mesafeli sözleşme kurulmadan önce ön bilgilendirme kapsamındaki bilgileri edindiğini onaylamasıdır.
Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği'nin 7. maddesi uyarınca sözleşme elektronik ortamda kuruluyorsa teyit de elektronik ortamda yapılır; e-ticaret sitelerinde bu işlem genellikle ödeme adımından önce yer alan bir onay adımıyla gerçekleştirilir. Tüketicinin siparişi onaylaması hâlinde ödeme yükümlülüğü altına gireceği açık ve anlaşılır biçimde belirtilmelidir. Bilgilendirmenin ispat yükü satıcı veya sağlayıcıya aittir; aracı hizmet sağlayıcılar da aracılık ettikleri sözleşmelerde ön bilgilendirmenin yapılması, teyidi ve ispatından satıcı ile birlikte müteselsilen sorumludur.
Örtülü Reklam
Örtülü reklam, reklam olduğu açıkça belirtilmeksizin yazı, haber, yayın ve programlarda mal veya hizmetlere ilişkin isim, marka, logo veya diğer ayırt edici unsurların reklam amacıyla yer alması ve tanıtıcı biçimde sunulmasıdır.
6502 sayılı Kanun'un 61. maddesi, her türlü iletişim aracında sesli, yazılı ve görsel olarak örtülü reklam yapılmasını yasaklar. Sosyal medyada ticari ilişkiyi gizleyen ürün yerleştirmeleri ve tavsiyeler, bu yasağın gündeme geldiği başlıca alanlardandır. Reklam Kurulu, Kanun'a aykırı reklamlar hakkında durdurma, düzeltme, idari para cezası ve tedbiren durdurma kararları verebilir.
İlgili: Influencer Reklamlarında Yasal Kurallar · Influencer İşbirliklerinde Açıklama ve Etiketleme Rehberi
Programatik Reklam
Programatik reklam, reklam alanlarının alım ve satımının yazılımlar aracılığıyla, çoğunlukla gerçek zamanlı teklif verme yöntemiyle otomatik olarak gerçekleştirilmesidir.
Reklam verenler talep tarafı platformları (DSP), yayıncılar ise arz tarafı platformları (SSP) aracılığıyla bu ekosisteme katılır; gösterimler için kitle ve bağlam verilerine göre otomatik teklif verilir. Programatik alım ölçek ve hedefleme olanağı sağlarken tedarik zinciri şeffaflığı, marka güvenliği ve geçersiz trafik gibi riskleri de beraberinde getirir. Kişisel verilere dayalı hedefleme yapıldığında veri koruma mevzuatına ve hedefli reklamcılık kurallarına uyum gözetilmelidir.
Prompt Mühendisliği
Prompt mühendisliği, bir yapay zekâ modelinden amaca uygun, doğru ve tutarlı çıktı almak için talimatların, bağlamın ve örneklerin sistematik biçimde tasarlanmasıdır.
Görevin ve rolün açıkça tanımlanması, gerekli bağlamın ve kısıtların verilmesi, örnek girdi ve çıktıların sunulması ve istenen çıktı biçiminin belirtilmesi temel tekniklerdir. Modelin karmaşık görevlerde adım adım akıl yürütmesini isteyen yaklaşımlar da bu kapsamda değerlendirilir. Kurumsal kullanımda etkili promptların şablon hâline getirilmesi, sonuçların tutarlılığını ve denetlenebilirliğini artırır.
RAG (Geri Getirme Destekli Üretim)
RAG, bir dil modelinin yanıt üretmeden önce belirlenmiş bir bilgi kaynağından ilgili belgeleri getirip bu belgelere dayanarak yanıt oluşturmasını sağlayan mimaridir.
Kısaltma İngilizce "retrieval-augmented generation" ifadesinden gelir; belgeler genellikle anlamsal arama yapılabilmesi için vektör temsillerine dönüştürülerek bir veri tabanında saklanır. Yöntem, modelin eğitim verisinde bulunmayan güncel veya kuruma özgü bilgilerle çalışmasına imkân tanır ve yanıtların kaynağa bağlanmasını kolaylaştırır. RAG halüsinasyon riskini azaltır ancak ortadan kaldırmaz; getirilen belgelerin kalitesi ve güncelliği sonucun doğruluğunu doğrudan etkiler.
Reklam Kurulu
Reklam Kurulu, 6502 sayılı Kanun uyarınca ticari reklamlarda uyulması gereken ilkeleri belirlemek, haksız ticari uygulamalara karşı tüketiciyi korumaya yönelik düzenlemeler yapmak ve bu konularda inceleme ve denetim yürütmekle görevli kuruldur.
Kurul, inceleme ve denetim sonucunda durdurma, düzeltme, idari para cezası, üç aya kadar tedbiren durdurma ile içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararları verebilir; kararları Ticaret Bakanlığınca uygulanır. Kurul, 2021 yılında "Sosyal Medya Etkileyicileri Tarafından Yapılan Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Hakkında Kılavuz"u yayımlamıştır. Sosyal medya etkileyicilerine ilişkin kurallar, 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ne de eklenmiştir.
Reklam Sahtekârlığı (Ad Fraud)
Reklam sahtekârlığı, reklam gösterimlerinin, tıklamalarının veya dönüşümlerinin bot, sahte trafik ya da yanıltıcı teknikler kullanılarak yapay biçimde üretilmesi veya gerçeğe aykırı raporlanmasıdır.
Bot trafiği, tıklama sahtekârlığı, alan adı taklidi (domain spoofing) ve reklamların kullanıcıya görünmeyen alanlara yerleştirilmesi yaygın türler arasındadır. Bu uygulamalar reklam bütçelerinin karşılıksız harcanmasına ve performans verilerinin bozulmasına yol açar. Geçersiz trafik filtreleme, yetkili satıcı listeleri (ads.txt) ve üçüncü taraf doğrulama hizmetleri başlıca önleyici araçlardır.
ROAS (Reklam Harcamasının Getirisi)
ROAS, reklam harcamasının her bir birimine karşılık elde edilen geliri gösteren performans ölçütüdür.
Reklamlara atfedilen gelirin reklam harcamasına bölünmesiyle hesaplanır; kısaltma İngilizce "return on ad spend" ifadesinden gelir. ROAS yalnızca reklam maliyetini dikkate aldığından, ürün maliyeti ve operasyon giderleri dâhil toplam kârlılığı ölçen yatırım getirisi (ROI) ile karıştırılmamalıdır. Hesaplanan değer, kullanılan ilişkilendirme modeline göre önemli ölçüde değişebilir.
Sanal Influencer
Sanal influencer, bilgisayar grafikleri veya yapay zekâ teknolojileriyle oluşturulan ve sosyal medyada gerçek bir kişi gibi içerik paylaşan dijital karakterdir.
Sanal karakterlerin tanıtım amacıyla kullanılması hâlinde, reklam olduğunun açıkça belirtilmesine ilişkin genel kurallar geçerlidir. 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğiyle, reklamlarda yapay zekâ teknolojileri kullanılarak insandan ayırt edilemeyecek dijital karakterlere yer verilmesi hâlinde bu hususun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir şekilde belirtilmesi zorunlu hâle gelmiştir. Aynı değişiklikle, gerçek bir kişinin yapay zekâ ile oluşturulmuş dijital kopyasının gerçeğe aykırı biçimde bir mal veya hizmeti kullandığı ya da tavsiye ettiği izlenimini veren reklamlar yasaklanmıştır.
SEO (Arama Motoru Optimizasyonu)
SEO, bir internet sitesinin arama motorlarının ücretsiz (organik) sonuçlarında daha görünür olması için teknik yapı, içerik ve bağlantı profili üzerinde yürütülen çalışmaların bütünüdür.
Teknik SEO; sitenin taranabilirliğini, dizine eklenebilirliğini, hızını ve mobil uyumunu kapsar. İçerik tarafında kullanıcının arama niyetine doğrudan yanıt veren özgün ve güvenilir metinler ile sitenin konuyla ilgili başka sitelerden aldığı bağlantılar belirleyici unsurlardır. Üretken yapay zekâ tabanlı arama deneyimlerinin yaygınlaşmasıyla SEO çalışmaları, üretken motor optimizasyonu (GEO) yaklaşımıyla birlikte ele alınmaya başlanmıştır.
Sosyal Medya Etkileyicisi (Influencer)
Sosyal medya etkileyicisi, sosyal medya üzerinden doğrudan veya dolaylı olarak kendisi ya da reklam veren adına bir mal veya hizmetin tanıtımına yönelik içerik paylaşarak pazarlama iletişiminde bulunan ve bu iletişimi herhangi bir menfaate dönüştüren gerçek veya tüzel kişidir.
Bu tanım, 1 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan ve 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren değişiklikle Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği'ne eklenmiştir. Yönetmeliğin 23/A maddesine göre etkileyiciler aracılığıyla yapılan reklamlarda "Reklam" veya "Tanıtım" ifadelerinden birine, reklam verenin adı ya da ticaret unvanı veya "@[reklam veren] tarafından sağlandı." gibi bir açıklamayla birlikte yer verilmesi zorunludur. Etiket ve açıklamalar kolayca okunabilir ve ilk bakışta fark edilebilir olmalı, diğer etiketlerden önce yer almalı ve birden fazla paylaşıma yayılan içeriklerde her paylaşımda tekrarlanmalıdır; yalnızca sesli paylaşımlarda bu bilgi yayının başında ve reklamdan önce sözlü olarak verilir.
İlgili: Influencer Reklamlarında Yasal Kurallar · Influencer İşbirliklerinde Açıklama ve Etiketleme Rehberi
Ticari Elektronik İleti
Ticari elektronik ileti, telefon, çağrı merkezi, faks, otomatik arama makinesi, akıllı ses kaydedici sistem, elektronik posta veya kısa mesaj gibi vasıtalarla elektronik ortamda ticari amaçla gönderilen veri, ses ve görüntü içerikli iletidir.
Tanım ve temel kurallar 6563 sayılı Kanun'da yer alır; bu tür iletiler alıcılara ancak önceden onayları alınmak kaydıyla gönderilebilir ve onay yazılı olarak veya elektronik iletişim araçlarıyla alınabilir. Kanun, esnaf ve tacirlere önceden onay alınmaksızın ileti gönderilebileceğini düzenler; ancak tüm alıcılar diledikleri zaman gerekçe göstermeksizin iletileri almayı reddedebilir. Ret talebinin ulaşmasından itibaren hizmet sağlayıcı üç iş günü içinde ileti göndermeyi durdurur.
Token (Belirteç)
Token, bir dil modelinin metni işlerken kullandığı ve bir sözcüğe, sözcük parçasına, noktalama işaretine veya karaktere karşılık gelebilen temel birimdir.
Metinlerin token'lara ayrılması (tokenizasyon) modele ve dile göre farklılık gösterir; Türkçe gibi eklemeli dillerde bir sözcük sıklıkla birden fazla token'a bölünür. Modelin tek seferde işleyebildiği girdi ve çıktı miktarı, "bağlam penceresi" olarak adlandırılan ve token cinsinden ifade edilen bir sınırla belirlenir. Ticari yapay zekâ hizmetlerinde kullanım ücretleri de çoğunlukla işlenen token sayısı üzerinden hesaplanır.
Tüketici Hakem Heyeti
Tüketici hakem heyeti, tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamalardan doğan uyuşmazlıkları çözmek amacıyla Ticaret Bakanlığı tarafından il ve ilçelerde oluşturulan uyuşmazlık çözüm merciidir.
6502 sayılı Kanun'un 68. maddesi uyarınca belirli bir değerin altındaki uyuşmazlıklarda hakem heyetine başvuru zorunludur; bu parasal sınır her yıl güncellenir. Başvuru, tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine yapılabilir. Ön bilgilendirme formunda tüketicinin şikâyet ve itirazlarını tüketici hakem heyetine veya tüketici mahkemesine iletebileceği bilgisine yer verilmesi gerekir.
İlgili: Ön Bilgilendirme Formu Nedir?
UGC (Kullanıcı Tarafından Üretilen İçerik)
UGC, bir marka, ürün veya hizmet hakkında profesyonel yayıncılar yerine kullanıcılar veya içerik üreticileri tarafından oluşturulan metin, görsel ve video içeriklerdir.
Kısaltma İngilizce "user-generated content" ifadesinden gelir; ürün yorumları, kutu açılış videoları ve deneyim paylaşımları tipik örneklerdir. Markalar, kendi reklamlarında kullanmak üzere içerik üreticilerine ücret karşılığında UGC tarzında içerik de ürettirebilir; bu durumda içeriğin kullanım hakkının sözleşmeyle belirlenmesi gerekir. Ücret veya menfaat karşılığında üretilen bir içeriğin kendiliğinden oluşmuş bir tüketici deneyimi gibi sunulması yanıltıcı olabilir ve örtülü reklam ya da haksız ticari uygulama kapsamında değerlendirilebilir.
İlgili: UGC Nedir?
Üretken Yapay Zekâ
Üretken yapay zekâ, eğitildiği verilerdeki örüntülerden yararlanarak metin, görsel, ses, video veya kod gibi yeni içerikler üretebilen yapay zekâ sistemlerinin genel adıdır.
Büyük dil modelleri ve görsel üretim modelleri bu alanın en yaygın örnekleridir. Reklam ve içerik üretiminde hız ve ölçek sağlarken telif hakları, kişisel veriler, yanıltıcı içerik ve şeffaflık konularında yeni sorumluluklar doğurur. Türkiye'de 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğiyle, reklamlarda tüketicilerin ekonomik davranışını önemli ölçüde etkileyecek şekilde yapay zekâ kullanılması hâlinde bu hususun açık, anlaşılır ve ayırt edilebilir biçimde belirtilmesi zorunlu kılınmıştır.
Yapay Zekâ Ajanı
Yapay zekâ ajanı, kendisine verilen bir hedef doğrultusunda görevleri adımlara ayırabilen ve araçları ve sistemleri kullanarak bu adımları belirli bir özerklikle yürütebilen yapay zekâ uygulamasıdır.
Ajanlar genellikle bir büyük dil modelini; arama, veri tabanı sorgusu, e-posta gönderimi veya kod çalıştırma gibi araçlarla ve çok adımlı görev yürütme mantığıyla birleştirir. Müşteri hizmetleri, raporlama, yazılım geliştirme ve iş süreçlerinin otomasyonu başlıca kullanım alanlarıdır. Ajanlara verilen yetkilerin sınırlandırılması, kritik işlemlerde insan onayının aranması ve yapılan işlemlerin kayıt altına alınması kurumsal kullanımda temel güvenlik ilkeleridir.
Yapay Zekâ Destekli Yazılım Geliştirme
Yapay zekâ destekli yazılım geliştirme, kod yazma, hata ayıklama, test ve dokümantasyon gibi yazılım geliştirme adımlarında yapay zekâ modellerinden ve araçlarından yararlanılmasıdır.
Kod tamamlama ve sohbet tabanlı asistanların yanı sıra, bir görevi baştan sona planlayıp kodu düzenleyebilen ajan tabanlı geliştirme ortamları da bu alanın araçları arasındadır. Bu yaklaşım, kodlama deneyimi sınırlı kişilerin de çalışan prototipler geliştirmesine imkân tanırken üretilen kodun güvenlik, kalite ve lisans açısından gözden geçirilmesini gerektirir. Alana giriş yapmak isteyenler için YazılımaOrg AI Academy, kodlama ön bilgisi gerektirmeyen ve canlı derslerle yürütülen dört haftalık bir yapay zekâ ile yazılım geliştirme programı sunmaktadır.
İlgili: Yapay Zekâ ile Geliştirilen Uygulamalarda Güvenlik · Yazılım Ekiplerinde Yapay Zekâ Destekli Geliştirme
Yapay Zekâ Okuryazarlığı
Yapay zekâ okuryazarlığı, yapay zekâ sistemlerini bilinçli biçimde kullanmayı ve bu sistemlerin sunduğu fırsatlar ile olası riskleri ve zararları fark etmeyi sağlayan beceri, bilgi ve anlayıştır.
Kavram AB Yapay Zekâ Yasası'nın 3. maddesinde tanımlanmış, 4. maddesi ise yapay zekâ sistemi sağlayıcıları ve uygulayıcılarına personelinin yapay zekâ okuryazarlığına yönelik tedbir alma yükümlülüğü getirmiştir; bu hüküm 2 Şubat 2025'ten itibaren uygulanmaktadır. (AB) 2026/1744 sayılı Tüzük ile yapılan değişiklik sonrasında yükümlülük, personelin yapay zekâ okuryazarlığının gelişimini destekleyecek tedbirlerin alınması biçiminde yeniden düzenlenmiş ve her birey için belirli bir düzeyin güvence altına alınması aranmamaktadır. Kurumlar bu yetkinliği çalışanların görevlerine ve kullandıkları araçlara göre tasarlanan programlarla geliştirebilir; YazılımaOrg'un kurumsal yapay zekâ eğitim programları bu ihtiyaca yönelik çevrim içi, yerinde ve hibrit seçenekler sunmaktadır.
İlgili: Yapay Zekâ Okuryazarlığı ve AB Yapay Zekâ Yasası · Yapay Zekâ Eğitiminin Etkisi Nasıl Ölçülür?
Yapılandırılmış Veri (Schema)
Yapılandırılmış veri, bir sayfanın içeriğini arama motorlarının ve diğer otomatik sistemlerin anlayabileceği standart bir biçimde tanımlayan işaretlemedir.
Yaygın olarak kullanılan sözlük Schema.org'dur ve işaretleme genellikle JSON-LD biçiminde sayfa koduna eklenir. Kurum, makale, ürün, sıkça sorulan sorular ve sözlük terimi gibi içerik türleri bu yolla tanımlanabilir. Yapılandırılmış veri, içeriğin arama sonuçlarında zengin biçimde gösterilmesine imkân tanıyabilir ve yapay zekâ tabanlı yanıt motorlarının içeriği doğru yorumlamasına katkı sağlar; ancak belirli bir görünümü garanti etmez.
Yasaklı Yapay Zekâ Uygulamaları
Yasaklı yapay zekâ uygulamaları, AB Yapay Zekâ Yasası'nın 5. maddesi uyarınca kabul edilemez risk taşıdığı değerlendirilen ve AB'de piyasaya arzı ile kullanımı yasaklanan yapay zekâ uygulamalarıdır.
Kişilerin davranışını zarar verecek biçimde bozan manipülatif veya aldatıcı teknikler, yaş, engellilik veya sosyoekonomik durumdan kaynaklanan kırılganlıkların istismarı, sosyal puanlama ve tıbbi ya da güvenlik amaçlı istisnalar dışında iş yeri ve eğitim ortamlarında duygu tanıma bu kapsamdaki uygulamalar arasındadır. Bu yasaklar 2 Şubat 2025'ten itibaren uygulanmaktadır. 2026 yılında kabul edilen Dijital Omnibus düzenlemesiyle rıza dışı mahrem içerik ve çocuk istismarı materyali üretmeye yönelik yapay zekâ uygulamaları da yasaklar arasına eklenmiştir.
Yeniden Pazarlama (Remarketing)
Yeniden pazarlama, bir internet sitesini veya uygulamayı daha önce ziyaret etmiş ya da markayla etkileşime girmiş kullanıcılara yönelik reklam gösterme yöntemidir.
Uygulama, çerezler, mobil reklam kimlikleri veya müşteri listeleri gibi verilerle oluşturulan kitleler üzerinden yürütülür; sepeti terk eden kullanıcılara ürün hatırlatılması tipik bir örnektir. Kişisel verilere dayandığından aydınlatma yükümlülüğüne, gerektiğinde açık rızaya ve ziyaretçinin çerez tercihlerine uyum gerektirir. Satıcı, sağlayıcı ve aracı hizmet sağlayıcılar bakımından 1 Ağustos 2026'da yürürlüğe giren hedefli reklamcılık kurallarındaki şeffaflık koşulları da dikkate alınmalıdır.